ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੋਮੁੱਖਾ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ

ਅਸੀਂ ਜਿਸ ਸੜਕ ਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੀ ਇਹ Himachal Pradesh ਦੇ ਅੰਬ Amb ਤੋਂ ਨਾਦੌਨ Nadaun ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਟ੍ਰੇਫਿਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੜਕ ਦੇ ਆਸੇਪਾਸੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਬਿਆਸ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹੀ ਬਿਆਸ Beas River ਜਿਸ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂ ਵਿਪਾਸਾ ਨਦੀ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 

ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਇੱਥੇ ਇਕ ਟਾਪੂ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ’ਤੇ ਕੇਵਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਿਆਸ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਸ ਟਾਪੂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਗਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਜੁਲਮਾਂ ਕਾਰਨ ਇੱਥੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਵੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਹਾੜ ’ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਕੋਲ ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਲੈਕੇ ਪਹੁੰਚੇ।

ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਚਤੁਰਮੁਖ-ਅਸ਼ਟਭੁਜ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲੀਧਾਰ ਕੈਲਾਸ਼ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਚਾਰ ਤੀਰ ਚਲਵਾਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਤੀਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਉਹ ਖੈਰਨ-ਖੱਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੰਤ-ਵਲਡਾਹ ਨਾਮਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਚਤੁਰਮੁਖ-ਅਸ਼ਟਭੁਜ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਸਥੂਲ ਦੇਹ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਵਾ ਕੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮੀ ਹੋਏ। ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਥਾਨ ਚੋਮੁੱਖਾ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਦ ਅਸੀਂ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਬਣੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੋਮੁੱਖਾ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ Ancient Chaumukha Mahadev Temple  ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਇਸ ਦਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਮੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਚਾਰ ਮੁੰਹਾਂ ਵਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨੰਦੀ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਣੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਬਾਕਮਾਲ ਸਾਂਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਹੀ ਬਿਆਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਲਕਲ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰੂਪ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਮੰਦਰ ਅੰਦਰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਪੁਜਾਰੀ ਕੋਲ ਪੁਰਾਤਨ ਤੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੈਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। 

ਪੁਜਾਰੀ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਹਨ।

ਹਿਮਾਚਲ ਦੇਵਭੂਮੀ ਹੈ। Ancient Chaumukha Mahadev Temple  ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ “ਓਮ ਨਮਹ ਸ਼ਿਵਾਏ” ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਕੇ ਮੋਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

“ਬੋਲੋ ਚੋਮੁੱਖਾ ਮਹਾਦੇਵ ਕੀ ਜੈ”

ਅਸੀਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਚੋਮੁੱਖਾ ਮਹਾਦੇਵ ਕੀ ਜੈ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ।

ਪੁਜਾਰੀ ਜੀ ਦੱਸਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਚਾਰ ਤੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਸਾਬਤ (ਪੂਰੇ) ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੀਰ ਅੱਧਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਨਦੌਨ ਜਿਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਂਅ ਅਮਤਰ ਸੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ।

ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਚਾਰ ਤੀਰਾਂ ਬਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ। ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਚੋਮੁੱਖਾ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਜਾ ਕੇ ਜਾਂਚ ਕਰੋ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਚਾਰ ਤੀਰ ਵਾਕਈ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਤੀਰ ਲੱਭ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਚਾਰ ਤੀਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਖੁਦ ਉਹਨਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਚੋਮੁੱਖਾ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮੰਦਰ Ancient Chaumukha Mahadev Temple  ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਖਣ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਤੀਰ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। 

ਇੱਥੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੰਦਰ ਦੇ ਚਾਰ ਕੋਨਿਆਂ ਤੇ ਇਹ ਪੱਥਰ ਤੇ ਤੀਰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 3 ਪੂਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕ ਖੰਡਿਤ ਹੈ।

ਮੈਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੱਤਾ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਅਜੀਬ ਸ਼ੈਅ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬੋਲੀ ਕਿ ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹੁਣ ਕਿੱਧਰ ਚੱਲੇ ਗਏ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਿੱਧਰੇ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਥੋੜਾ ਥੋੜਾ ਰਾਕਸ਼ਸ ਤਾਂ ਹਰੇਕ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿੰਨ੍ਹੀ ਦੇਰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਦੈਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਦਬਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸੁਪਤ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਦ ਦੈਵੀ ਗੁਣ ਕਮਜੋਰ ਪੈਣ ਲੱਗਣ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਇਹੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮ ਨਾਲ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਦੈਵੀ ਗੁਣ ਮਜਬੂਤ ਰਹਿਣ, ਇਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾਜ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੈ। 

ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੱਸ ਸਾਂਤ ਸਥਾਨ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਇਸ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਸਫਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ ਜੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਅਗਲੇ ਟਿਕਾਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ 10ਵੀਂ ਪਾਤਿਸਾਹੀ ਨਾਦੌਨ ਵੱਲ ਸੀ।  

इसे हिंदी में पढ़ने के लिए यहाँ क्लिक करें 

ਇਸਤੋਂ ਪਿੱਛਲਾ ਯਾਤਰਾ ਭਾਗ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ (ਪੰਚਮ ਤੀਰਥ—ਸ੍ਰੀ ਕਾਲੀਨਾਥ ਕਾਲੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਂਦੇਵ) 

 ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ